Kategoria: Historia i dziedzictwo
Autor: Polska Szkoła im. Św. Jana Pawła II w Leicester
Polska Szkoła Sobotnia im. Świętego Jana Pawła II w Leicester jest jedną z najdłużej działających polskich szkół sobotnich w Wielkiej Brytanii. Przez ponad siedemdziesiąt lat służy polskim dzieciom, rodzinom i całej lokalnej społeczności polonijnej – łącząc edukację z pielęgnowaniem języka, kultury i wartości, które dla wielu rodzin są czymś najcenniejszym: poczuciem tego, kim są i skąd pochodzą.
Żeby zrozumieć, czym jest ta szkoła dziś, trzeba cofnąć się do jej początków. A jej początki sięgają jednej z największych tragedii XX wieku.
Powojenne początki – Polacy, którzy nie mogli wrócić do domu (1945–1953)
Kiedy w maju 1945 roku zakończyła się II wojna światowa, setki tysięcy polskich żołnierzy znalazło się w dramatycznej sytuacji. Walczyli u boku aliantów – w Bitwie o Anglię jako lotnicy RAF-u, pod Monte Cassino, pod Arnhem, w kampanii afrykańskiej. Wyzwolili się z obozów jenieckich i łagrów. Przeżyli. Wygrali.
Ale do domu nie mogli wrócić.
Polska znalazła się pod kontrolą sowiecką. Powrót dla wielu oznaczał więzienie, zsyłkę lub śmierć. Rząd brytyjski, nie chcąc pozostawić sojuszników bez pomocy, powołał Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia – organizację, która miała pomóc byłym żołnierzom osiedlić się w Wielkiej Brytanii i zacząć nowe życie.
Tak Polacy trafili do Leicester. Przyszli z wojennymi ranami, z tęsknotą za ojczyzną, z niczym prócz własnych rąk i niezachwianej woli przetrwania. Szybko zaczęli budować wspólnotę: powstała parafia, organizacje kombatanckie, stowarzyszenia społeczne. A kiedy pojawiły się dzieci – pojawiła się potrzeba szkoły.
Bo dla tych rodzin jedno było pewne: choć Polska jest daleko, język, historia i kultura muszą żyć w kolejnym pokoleniu.
Założenie szkoły w 1953 roku
W 1953 roku, przy polskiej parafii przy Wakerley Road w Leicester, powołano do życia Polską Szkołę Sobotnią. Jej cel był prosty i głęboki zarazem: zapewnić dzieciom polskich emigrantów naukę języka polskiego, historii, geografii i kultury ojczystej, tego wszystkiego, czego angielska szkoła nie mogła im dać.
Nauka od początku odbywała się społecznie. Nauczycielami byli rodzice, absolwenci polskich uczelni, były oficerowie, ludzie, którzy sami mieli wykształcenie i rozumieli, czym grozi jego brak. Nikt nie pobierał wynagrodzenia. Pracowali z miłości do języka i troski o przyszłość dzieci.
Ten duch wolontariatu przetrwał do dziś, i jest jednym z najcenniejszych dziedzictw szkoły.
Tego samego roku, w 1953, w Wielkiej Brytanii odrodziła się Polska Macierz Szkolna – organizacja koordynująca polskie szkolnictwo sobotnie na terenie całego kraju. Szkoła w Leicester rozwijała się w jej ramach: korzystała z programów nauczania opracowanych przez Macierz, jej nauczyciele uczestniczyli w szkoleniach, uczniowie przystępowali do organizowanych przez nią egzaminów.
Pierwsze pokolenie uczniów
Pierwsze dzieci, które zasiadły w ławkach przy Wakerley Road, były dziećmi szczególnego pokolenia. Ich ojcowie pilotowali Spitfire\’y i Hurricane\’y w Dywizjonach 302 i 303. Ich matki przeżyły deportacje na Syberię, przeszły z Armią Andersa przez Iran i Bliski Wschód. Ich dziadkowie pamiętali Polskę niepodległą, zaborczą i walczącą.
Dla tych rodzin szkoła sobotnia była czymś więcej niż placówką edukacyjną. Była centrum zachowania polskiej tożsamości na emigracji. Miejscem, gdzie dziecko mogło usłyszeć język, który w domu brzmiał coraz rzadziej pod presją angielskiej codzienności. Miejscem, gdzie historia Polski nie była lekcją z podręcznika, ale żywą pamięcią, opowiedzianą przez kogoś, kto tę historię przeżył.
Lata 1960–2000 – kolejne pokolenia, ta sama misja
Przez kolejne dekady szkoła trwała i rozwijała się, służąc dzieciom drugiego i trzeciego pokolenia emigracji. Zmieniały się twarze uczniów, ale nie zmieniał się cel.
W sali przy Wakerley Road odbywały się akademie z okazji 11 Listopada i 3 Maja, jasełka bożonarodzeniowe, konkursy recytatorskie, przygotowania do pierwszej komunii i innych sakramentów. Corocznie organizowano zakończenie roku szkolnego, wydarzenie, na które czekały całe rodziny.
Szkoła była jednym z filarów życia polonijnego w Leicester, obok parafii i organizacji kombatanckich tworzyła tę niewidzialną, ale mocną sieć, która spajała polską wspólnotę w obcym kraju.
Nowa fala emigracji po 2004 roku
Pierwszego maja 2004 roku Polska przystąpiła do Unii Europejskiej. W ciągu kolejnych lat do Wielkiej Brytanii przybyły setki tysięcy Polaków, młodych, wykształconych, szukających pracy i lepszego życia. Leicester stało się jednym z miast z największą polską społecznością w kraju.
Szkoła odczuła tę zmianę bardzo wyraźnie. Liczba uczniów wzrosła znacząco, w roku szkolnym 2018/2019 uczyło się tu około 210 dzieci. Nowi uczniowie to już nie potomkowie wojennych emigrantów, ale dzieci rodziców, którzy sami urodzili się w wolnej Polsce, którzy pamiętają Polskę z własnego doświadczenia i chcą, by ich dzieci nie zapomniały skąd pochodzą.
Dziś w szkole uczy się około 140 dzieci. Zmniejszenie liczby uczniów po Brexicie i pandemii jest odczuwalne – ale misja pozostaje niezmieniona.
Patron – Święty Jan Paweł II
Choć szkoła istnieje od 1953 roku, imię Świętego Jana Pawła II zostało jej nadane później, i nie jest to przypadek.
Dla Polaków na całym świecie Jan Paweł II był czymś wyjątkowym. Był papieżem, który mówił po polsku z ambony Watykanu. Który w 1979 roku wrócił do Polski i powiedział do milionów ludzi: ”Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi, tej ziemi”. Który swoim pontyfikatem wzmocnił Solidarność i przyczynił się do pokojowego upadku komunizmu. Który po swojej śmierci w 2005 roku i kanonizacji w 2014 roku stał się patronem polskiej tożsamości na całym świecie.
Dla polonijnych szkół w Wielkiej Brytanii przyjęcie jego imienia było naturalnym wyborem. Jan Paweł II symbolizuje dokładnie to, czego szkoły sobotnie uczą: zachowanie polskiej tożsamości, wierność korzeniom, godność człowieka i siłę wspólnoty.
Jego imię na szyldie naszej szkoły to nie tylko hołd. To program.
Jak wygląda szkoła dziś
Polska Szkoła Sobotnia im. Świętego Jana Pawła II w Leicester działa w dwóch lokalizacjach.
Najmłodsze dzieci, klasy pierwsze i grupy wczesnoszkolne, uczą się w budynku parafialnym przy Wakerley Road, w miejscu, gdzie szkoła zaczęła swoją działalność ponad siedemdziesiąt lat temu.
Starsze klasy prowadzą zajęcia w Crown Hills College w Leicester.
Program nauczania obejmuje język polski, historię Polski, kulturę i tradycje narodowe, geografię Polski oraz wychowanie w duchu wartości chrześcijańskich i społecznych. Szkoła przygotowuje również uczniów do egzaminów GCSE oraz A-Level z języka polskiego.
Przez cały rok szkolny organizowane są uroczystości i wydarzenia, które są sercem życia szkolnej wspólnoty: akademia z okazji 11 Listopada, obchody Święta 3 Maja, spotkania i przedstawienia bożonarodzeniowe, zakończenie roku szkolnego. Rok szkolny otwiera i zamyka msza święta – podkreślając duchowy wymiar misji szkoły i jej wieloletni związek z polską wspólnotą katolicką w Leicester.
Wielu uczniów należy do zespołu folklorystycznego Polesie, który regularnie uczestniczy w szkolnych uroczystościach i akademiach patriotycznych, wnosząc do życia szkoły barwy polskiego tańca i muzyki.
Wyzwania finansowe realia działalności
Szkoła utrzymuje się głównie z czesnego opłacanego przez rodziców, które wynosi obecnie 300 funtów rocznie. Wzrost w stosunku do poprzednich lat wynikał z konieczności, koszt wynajmu budynku Crown Hills College wzrósł z około 5 000 funtów rocznie do ponad 13 000 funtów rocznie, co stanowi bardzo duże obciążenie dla szkoły i rodzin.
Wszyscy nauczyciele i pracownicy szkoły pracują społecznie, całkowicie wolontariacko. To oni, swoim czasem, zaangażowaniem i miłością do języka, sprawiają, że szkoła trwa mimo trudności.
Podsumowanie – siedemdziesiąt lat i jeden cel
Od 1953 roku przez sale naszej szkoły przeszły tysiące dzieci. Dzieci żołnierzy, którzy nie mogli wrócić do domu. Dzieci emigrantów, którzy szukali lepszego życia. Dzieci urodzonych w Leicester, które dorastały między dwoma językami i dwiema kulturami.
Wszystkie łączy jedno: przyszły tu po polsku. I odeszły bogatsze – o słowa, o historię, o poczucie przynależności do czegoś, co trwa dłużej niż jedno pokolenie.
Jesteśmy dumni z tej historii. I zapraszamy kolejne pokolenie dzieci, by jej była częścią.
Polska Szkoła Sobotnia im. Świętego Jana Pawła II w Leicester
Polish Community Centre, Wakerley Road, Leicester, LE5 4WD
info@szkolajp2leicester.co.uk
Facebook: Polska Szkoła im. św. Jana Pawła II w Leicester
Dyrektor: Monika Grablewska
Sekretarz: Anna Davidson
Kierownik: Patrycja Zencuch